|
-
Atatürk’e göre dış politikamız şöyledir: dış politikada ulusal gücümüze
dayanan milli sınırlar içinde bağımsızlığımızı korumakla ve ülkenin
gelişimini sağlamaktır.
Dış Politikanın Başlıca İlkeleri: 1- her şeyden önce ulusal gücümüze
dayanmak 2- Ulusal sınırlarımız içinde kalmak
3-
gerçekleştiremeyeceğimiz emeller peşinde
koşmamak 4- Dış politikada
Türkiye’nin çıkarlarını esas almak
5-
Milletler arası ilişkilerde eşitliğe dayanan dostluk ve anlaşmalar
kurmak 6- Kamuoyunun isteklerini dikkate almak
7-
Diğer devletlerin iç politikalarından ve yönetimlerinden
etkilenmemek 8- Uluslar arası ilişkilerde bilim ve
teknolojiyi yol
gösterici
olarak kabul etmek
**
M. Kemal’in : “Yurtta sulh, cihande sulh.” sözü dış politikamızın
yönlendiricisidir.
Cumhuriyet Dönemi İlk
Yıllarda Dış Siyasetimizdeki Gelişmeler:
1- Musul Sorunu (1926):
Lozan’da Musul sorunu İngiltere ve Türkiye
arasında çözülmek üzere sonraya bırakılmıştı. 1924’te başlayan görüşmelerden
sonuç alınamadı.Türkiye Milletler Cemiyetine başvurarak bölgede referandum
(halk oylaması) istedi ancak İngilizler kabul etmedi. Türkiye Musul’a askeri
harekat düzenlemeyi düşünürken İngilizlerin desteklediği Şeyh Sait İsyanının
çıkması buna engel oldu. Daha sonra Milletler Cemiyeti ve Lahey Adalet
Divanının kararları iki ülkeyi de memnun etmedi.
-
İngiltere ve Türkiye arasındaki görüşmeler sonunda Ankara Antlaşması
imzalandı (5 Haziran 1926). Bu Antlaşmayla: Musul Irak Hükümetine ait
olacak. Irak petrol gelirlerinin %10’unu 25 yıl süreyle Türkiye’ye
verilecek.
2- Montrö Boğazlar Sözleşmesi (20 Temmuz
1936): Lozan’da boğazlar komisyon
yönetimine bırakılmıştı. II. Dünya Savaşının başlama sinyalleri üzerine
Türkiye boğazlar konusu üzerine bir konferans istedi. İngiltere ve Rusya bu
isteği destekledi.
-
İsviçre’nin Montrö kentinde konferans toplandı. Ve Montrö Boğazlar
Sözleşmesi imzalandı. Buna göre:
1-
Boğazlar Komisyonu kaldırılarak yetkileri Türkiye’ye devredildi.
2-
Türkiye boğazların iki yakasında istediği kadar asker bulundurabilecek.
3-
Savaş gemilerinin boğazlardan geçişine bazı sınırlamalar getirilecek.
4-
Barış zamanında ticaret gemileri boğazlardan serbestçe geçebilecek.
3- Balkan Antantı (9 Şubat 1934):
Almanya ve İtalya’nı silahlanması Balkan
ülkeleri arasında huzursuzluğa yol açtı. Bunun üzerine Türkiye, Yugoslavya,
Yunanistan, Romanya arasında Balkan Antantı kuruldu.
-
Türkiye böylece Balkan sınırını güvenceye aldı. Ancak İtalya’nın baskıları
sonucu Balkan Antantı 1939’da dağıldı.
4- Sadabat Paktı (8 Temmuz 1937):
İtalya’nın Habeşistan’ı (Etiyopya)
işgali üzerine Doğu Akdeniz ve Ortadoğu ülkeleri arasında işbirliğine
gidildi. Türkiye, Irak, İran ve Afganistan arasında yapıldı. Böylece Doğu ve
Güneydoğu sınırları güvenlik altın alındı.
5- Hatay Sorunun Çözümü (30 Haziran 1939):
Fransa’yla yapılan 20 Ekim
1921tarihli Ankara Antlaşması ile Hatay’da özel yönetim kurulması
kararlaştırılmıştı.
-
1936’da Fransa; Suriye ve Lübnan’dan çekilince Suriye Hatay’ı almaya
çalıştı. Önce Türkiye ve Fransa garantisinde özerk “İskenderun Sancağı”
kuruldu. Sonra 2 Eylül 1938’de bağımsız “Hatay Devleti” kuruldu.
-
Daha sonra Fransa ile Türkiye anlaşarak Hatay’ın Türkiye’ye katılması
kararlaştırıldı. 29 Haziran 1939’da Hatay Meclisi Türkiye’ye katılma kararı
aldı. 30 Haziran 1939’da Hatay resmen Türkiye’ye bağlandı.
**
Böylece Suriye sınırımız belli oldu.
**
Hatay Atatürk’ün ölümünden sonra Türkiye’ye bağlandı.
6- Türkiye’nin Milletler Cemiyetine Girmesi
(1932): I. Dünya savaşı sonunda
Milletler Cemiyeti kurulmuştu. Ancak galip devletlerin denetimine nedeniyle
Türkiye üye olmamıştı.
-
Fakat daha sonra bu cemiyet silahsızlanma ve uluslar arası barış konusunda
çalışmaları üzerine Türkiye 6 temmuz 1932’de Milletler Cemiyetine üye oldu.
Türkiye’nin Jeopolitik
Önemi:
Jeopolitik; coğrafyanın, ekonominin, doğal kaynakların, sosyal ve siyasal
faktörlerin bir devletin dış politikasına etkisidir. Ülkemiz jeopolitik
açıdan çok önemli bir yere sahiptir.
Türkiye’nin Jeopolitik Önemi:
1- Asya ve Avrupa arasında bir köprü teşkil
eder.
2-
Karadeniz ve Akdeniz arasında bağlantı sağlayan boğazlara sahiptir.
3-
Dünyanın zengin petrol yatakları olan Ortadoğu ülkelerine yakındır.
4-
Zengin yer altı ve yerüstü zenginliklerine sahiptir.
5-
Besin gereksinimlerini sağlayabilen ender ülkelerden biridir.
6-
Kültür uygarlıklarının kesiştiği noktadır.
7-
İklim ve turizm açısından uygun koşullara sahiptir.
8-
Dünya güç dengesini belirleyen stratejik bir noktaya sahiptir.
|